بسمه تعالی
نشست علمی تخصصی با عنوان «فرزندخواندگی از دیدگاه فقه و حقوق» روز یکشنبه 8/9/1388 در سالن اجتماعات مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام از سوی معاونت پژوهش آن مرکز و با حضور رئیس محترم مرکز آیت الله شیخ جواد فاضل لنکرانی حفظه الله و جمعی از اساتید, دانش پژوهان و اندیشمندان آن مرکز و طلاب حوزه علمیه قم برگزار گردید.
در این نشست علمی حجت الاسلام و المسلمین حسن عالمی طامه، حجت الاسلام و المسلمین استاد ابوالقاسم علیدوست و دکتر محمدمهدی مقدادی به ترتیب به عنوان نظریه پرداز، ناقد و دبیر علمی حضور داشتند.
در ابتدا دکتر مقدادی با اشاره به مواردی از قانون حمایت از کودکان بی سرپرست مصوب سال 1353 و ذکر شماری از شرایطی که برای سرپرستی این کودکان در این قانون آمده، بیان کرد که امروز در نظام جمهوری اسلامی ایران نیاز به قوانینی در این زمینه که مبتنی بر شریعت مقدس اسلام باشد، بیش از پیش احساس می شود و بررسی ها و نشست هایی از این قبیل، تاثیر بسزایی در دستیابی به این هدف ارزشمند دارد. وی مباحث مهم و اساسی در بحث فرزند خواندگی را در سه بخش ماهیت حقوقی فرزندخواندگی، شرایط فرزندخوانده و زوجینی که او را پذیرفته اند و همچنین آثار ناشی از فرزند خواندگی دانست.
حجت الاسلام و المسملین حسن عالمی طامه (نظریه پرداز) پس از بیان ضرورت بحث فرزند خوانده در جوامع مختلف بشری از جمله جامعه ایران گفت: روشن شدن ماهیت فرزندخواندگی کمک بسیاری در حل معضلات مربوط به آثار آن خواهد کرد. ابتدا باید بدانیم فرزندخواندگی عقد است یا ایقاع و یا اینکه صرف یک حکم قضایی است. وی اظهار داشت: حکم قضایی نمی تواند عهده دار بسیاری از آثار فرزند خواندگی همچون ولایت در نکاح، حضانت، محرمیت، اارث، اداره اموال، نفقه و ... باشد از این رو لازم است آن را نوعی عقد یا ایقاع دانست و با توجه به اینکه اولاً در فرق عقد و ایقاع بیان شده که عقد نیاز به دو اراده یکی برای ایجاب و دیگری برای قبول دارد و به خلاف ایقاع که فقط نیازمند یک اراده بوده و قبول طرف دیگر را نیاز ندارد و در تحقق فرزند خواندگی هم قبول شخص پذیرنده فرزند شرط است ثانیاً بسیاری از آثار فرزندخواندگی همچون پرداخت نفقه، اداره اموال و ... باید به عنوان شرط در فرزندخواندگی باشند تا الزام آور شوند و شرط ابتدایی در ایقاعات الزام آور نیست، لذا روشن می شود که فرزند خواندگی نوعی عقد است که ایجاب از سوی ولی فرزند خوانده (در صورت فقدان، حاکم شرع به عنوان ولی او محسوب می شود) و قبول از طرف فرزندپذیر انجام می گیرد. این عقد را می توان در قالب عقد وکالت و یا به عنوان عقد جدیدی در کنار عقود جدید مثل عقد بیمه به حساب آورد.
حجت الاسلام و المسلمین استاد علیدوست (ناقد) با اذعان به ضرورت و اهمیت موضوع فرزندخواندگی، این موضوع را از مباحث پرچالش آینده جامعه ایران و نیازمند توجه خاص اندیشمندان و محققین حوزوی دانست.
ایشان در ادامه به نقد نظریات ارائه شده پرداخت و اظهار داشت: اولاً باید روشن شود عقد بودن فرزندخواندگی چه تأثیری در آثار مهم آن همچون محرمیت، ارث و دیه در قتل خطایی دارد؟ آیا این مسائل با عقد بودن فرزندخواندگی حل می شود؟! ثانیاً لازم است به این بحث پرداخته شود که آیا اساساً مقتضی عقد در فرزندخواندگی وجود دارد؟ آیا فرزند خواندگی می تواند به عنوان موضوع عقد و منشایی باشد که نیاز به انشاء دارد؟
در پایان جلسه، اعضای نشست به برخی پرسشهای حاضرین در جلسه پاسخ دادند و ریاست محترم مرکز نیز طی سخنانی در مورد موضوع بحث از اعضای این نشست علمی تقدیر نمودند.