مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)
فضايل «علم» در نگاه امام المتقين حضرت علی(علیه السلام)؛ گفتاری از مرجع فقيد
به مناسبت شهادت جانگداز اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب(علیه السلام) و دهمين سالروز رحلت حضرت آية الله العظمی فاضل لنکرانی(قدس سره)، گفتاری از ايشان تقديم می شود

آنچه پيش روي داريد،‌ گفتاري از فقيه وارسته و مرجع عاليقدر تشيع، مرحوم آيت‌الله العظمي فاضل لنکراني است.

اين گفتار، شرحي کوتاه بر بخشي از حديث زيبا و طولاني و سرشار از حکمت اميرمومنان حضرت امام علي‌بن‌ابيطالب(ع) است که درباره جايگاه و ارزش و نقش علم و دانش بيان فرموده‌اند.

اين بخش کوتاه از روايت طولاني حضرت علي(ع) به چند موضوع اختصاص مي‌يابد که اين مرجع ژرف انديش شيعه به خوبي آن‌ها را تشريح کرده است.

اين گفتار عالمانه را در دهمين سالروز رحلت اين مرجع انقلابي که همزمان شده است با سالروز شهادت مولاي متقيان، از نظر خوانندگان گرامي ميگذرانيم.
***

كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع) يَقُولُ: يَا طَالِبَ الْعِلْمِ إِنَّ الْعِلْمَ ذُو فَضَائِلَ كَثِيرَةٍ فَرَأْسُهُ التَّوَاضُعُ وَ عَيْنُهُ الْبَرَاءَةُ مِنَ الْحَسَدِ وَ أُذُنُهُ الْفَهْمُ وَ لِسَانُهُ الصِّدْقُ وَ حِفْظُهُ الْفَحْصُ وَ قَلْبُهُ حُسْنُ النِّيَّةِ وَ عَقْلُهُ مَعْرِفَةُ الْأَشْيَاءِ وَ الْأُمُورِ وَ يَدُهُ الرَّحْمَةُ وَ رِجْلُهُ زِيَارَةُ الْعُلَمَاءِ وَ هِمَّتُهُ السَّلَامَةُ وَ حِكْمَتُهُ الْوَرَعُ وَ مُسْتَقَرُّهُ النَّجَاةُ وَ قَائِدُهُ الْعَافِيَةُ وَ مَرْكَبُهُ الْوَفَاءُ وَ سِلَاحُهُ لِينُ الْكَلِمَةِ وَ سَيْفُهُ الرِّضَا وَ قَوْسُهُ الْمُدَارَاةُ وَ جَيْشُهُ مُحَاوَرَةُ الْعُلَمَاءِ وَ مَالُهُ الْأَدَبُ وَ ذَخِيرَتُهُ اجْتِنَابُ الذُّنُوبِ وَ زَادُهُ الْمَعْرُوفُ وَ مَاؤُهُ الْمُوَادَعَةُ وَ دَلِيلُهُ الْهُدَى وَ رَفِيقُهُ مَحَبَّةُ الْأَخْيَارِ".(1)

اميرالمومنين(ع) مي‌فرمايد:‌اي دانش‌پژوه! همانا علم و دانش امتيازات بسياري دارد،‌که اگر آن را به انسان کاملي تشبيه کنيم، تواضع سر او است، بي‌رشکي و دوري از حسد چشم، فهميدن گوش، راست گفتن زبان، کنجکاوي و بررسي حافظه، حسن نيت قلب، معرفت امور عقل و خرد، مهرورزي و رحمت دست، ديدار علما و دانشمندان پا، سلامت همت، ورع و پرهيزکاري حکمت، نجات و رستگاري قرارگاه، عافيت جلودار، وفا مرکب،‌ نرمش سخن اسلحه، رضا شمشير، مدارا کمان، گفتگوي با علما لشکر، ادب ثروت،‌ دوري از گناهان پس‌انداز، احسان و نيکي توشه، سازگاري آشاميدني، هدايت رهبر و رهنما و دوستي نيکان رفيق او مي‌باشد.

اين حديث حقيقتا يک اعجاز وکرامت است، چنين معارفي بايد از بيت مرتبط با وحي صادر شود وگرنه امکان ندارد افراد عادي بتوانند چنين مطالبي را به اين زيبايي بيان کنند.

چند جمله از اين روايت مفصل و جالب را توضيح مي‌دهم:

از کلمه "کَانَ"،‌ حالت استمرار و تعدد استفاده مي‌شود، از اين رو معلوم مي‌شود اين مطلب مورد عنايت اميرالمؤمنين(ع) بوده که حضرت آن را مکرر بيان کرده‌اند.

حضرت مي‌فرمايد: جوينده علم با ياد گرفتن تعدادي اصطلاح به حقيقت آن دست پيدا نمي‌کند بلکه علم با فضيلتهاي زيادي همراه است و زماني که آن فضايل محقق شد مي‌توان گفت که شخص با تلاش و کوشش آن را به دست آورده است.

حضرت امير(ع) با لطافت خاصي، علم را به بدن انسان تشبيه کرده است و با تعبيرهاي جالبي،‌ سر، چشم، گوش، زبان، دست، پا و ساير اعضاي اين بدن را مشخص مي‌کند.

انسان در جسم مادي از نعمتهاي زيادي برخوردار است،‌ به طوري که اگر در هر يک از اين نعمتهاي الهي کمي اختلال پيدا شود چه بسا زندگي او مختل شود و گاهي - خداي ناکرده - به دليل از بين رفتن حتي يک عضو، خصوصا اعضاي مهم و حساس، خطرات بزرگي او را تهديد خواهد کرد.

به همين دليل نبي‌اکرم(ص) در دعاي معروفي که منسوب به ايشان است مي‌فرمايد: خدايا! چشم و گوش من را - که اعضاي مهم بدن من هستند - وارث من قرار بده!(2)

در آن دعا از خداوند مي‌خواهد که خودش وارث چشمش نباشد، بلکه چشم وارث او باشد، مقصود حضرت آن است که تا من هستم، از اين نعمتها محروم نشوم - به ويژه چشم - اين نعمت بزرگ الهي که براي اهل علم،‌ نقش حياتي دارد تا انسان حيات دارد، وجود داشته باشد.



رسول اکرم(ص) در روايت معروفي مي‌فرمايد: "مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّه".(3) لازم نيست که "نفس" به "روح" تفسير شود که به وسيله روح، خداوند شناخته شود، بلکه هر کدام از اين نعمتهاي جسمي ظاهري، دليل و راهنماي خوبي براي معرفت خداوند تبارک و تعالي است و انسان زماني که اين نعمتها را از دست داد ارزش آنها را درک مي‌کند. (5)

اميرمومنان علي(ع) در اين روايت مي‌فرمايد: علم همانند بدن انسان است، همان‌گونه که انسان اعضا و جوارحي دارد و هر کدام از آنها نقشي را ايفا مي‌کند و نيازي از او را برطرف مي‌کند، علم نيز ملزوماتي دارد که هر کدام از آنها براي وجود علم ضروري است.

"فَرَأْسُهُ التَّوَاضُعُ" سر علم، تواضع است.

حضرت مي‌فرمايد: ارزش و حقيقت علم به اين است که همراه با تواضع باشد. اين نکته بسيار مهمي است، چرا که سر نسبت به بقيه اعضا از اهميت بيشتري برخوردار است و رکن بدن محسوب مي‌شود. در حقيقت اگر بدن سر نداشته باشد ديگر چه ارزشي مي‌تواند داشته باشد؟!(6)

از اين تعبير مشخص مي‌شود که علم بدون تواضع، مانند بدن بي‌سر ارزشي ندارد. کساني که بهره‌اي از دانش برده‌اند ولي به جاي تواضع، تکبر مي‌ورزند و چون چند کلمه و اصطلاح ياد گرفته‌اند توهم مي‌کنند که حسابشان از ديگران جدا شده و بايد از خط ويژه عبور کنند نه از مسير عمومي، بي‌شک تصور اين افراد صحيح نيست، چرا که اين تکبر باعث مي‌شود که ارزش علم از دست برود و دارنده چنين علمي از ديده و احترام مردم بيافتد، چرا که تکبر موجب تنفر مردم مي‌شود. (7) هيچ کس حاضر نيست زير بار متکبر برود اگر چه فضايل زيادي هم داشته باشد.

علم به تنهايي و به عنوان گنجينه‌اي در نهاد انسان ارزش چنداني ندارد. اين علم، درست به آن مي‌ماند که مبلغ زيادي اسکناس در گاوصندوق باشد و هرگز از آن استفاده نشود، در اين صورت اين علم و ثروت چه فايده‌اي خواهد داشت؟!

ارزش علم در به کارگيري آن و بهره‌برداري از آن است به طوري که در خدمت جامعه قرار گيرد، همان‌گونه که اميرالمومنين(ع) مي‌فرمايد: "زَکَاةُ العِلمِ نَشرُهُ" يعني چيزي که علم را تزکيه کرده و آلودگي آن را مي‌زدايد انتشار آن در جامعه و بهره‌مند کردن مردم از آن است. و اين زکات علم است.
به همين جهت علم را بايد در اختيار جامعه گذاشت تا جامعه از آن استفاده کند.

اين استفاده مردم است که به علم ارزش مي‌دهد. ار طرفي هم استحکام علم بر مبناي تواضع است و اگر عالم تواضع نداشته باشد جامعه زير بار تکبر او نمي‌رود، به همين جهت از او بهره نمي‌برد و در نتيجه علم او ارزش خود را از دست مي‌دهد.

حضرت در فراز بعد مي‌فرمايد: "عَيْنُهُ الْبَرَاءَةُ مِنَ الْحَسَدِ"، چشم علم، دوري از حسد است.

يعني اگر عالم بخواهد در مسير علمش حرکت کند، به چشم نياز دارد، چرا که انسان کور نمي‌تواند راه را از چاه تشخيص بدهد. اگر خداي ناکرده علم با حسد توام شد به گمراهي و انحطاط ختم مي‌شود و برحسب روايات زياد و با توجه به واقع، متاسفانه جايگاه حسد در ميان علما - با اين که مقام و رتبه علمي بالايي دارند ـ بيش از ديگران است!

اين روايت به مطلب مهمي اشاره مي‌کند که: اگر عالمي بخواهد بصيرت داشته باشد و واقعيات و حقايق را ببيند، بايد از حسد دور باشد. در غيراينصورت اين شخص چشم ندارد که واقعيات را ببيند از اين رو دچار انحطاط و گمراهي مي‌شود، چون نتوانسته حسد را از خودش دور کند و خالي از اين رذيله اخلاقي نيست.

تعبيراتي که درباب حسد وارد شده،‌بسيار عجيب است:
عن ابي عبدالله(ع) قال: "إِنَّ الْحَسَدَ يَأْكُلُ الْإِيمَانَ كَمَا تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَبَ"(11)

وقتي که آتش با چوب روبه رو مي‌شود،‌ چوب را مي‌بلعد و چيزي باقي نمي‌گذارد، حضرت مي‌فرمايد: حسد همين کار را با ايمان مي‌کند.

عنوان "اکل" در روايت آمده، نمي‌خواهد بگويد: اينها با هم ضديت دارند بلکه آکل و ماکولند. حسد عنوان خورنده دارد و ايمان عنوان معدوم شونده، به طوري که بعد از تحقق اکل از ماکول - که ايمان است - اثري باقي نخواهد ماند.

اين که از يک سو حسد، خورنده ايمان است و از سوي ديگر بيشترين جايگاه را در اهل علم دارد، به ما هشدار مي‌دهد که بايد سعي کنيم در کنار تحصيل علم هر چه بيشتر از اين رذيله اخلاقي و اين خورنده ايمان دور شويم، به ويژه افرادي که در مراتب و مدارج علمي بالايي هستند،‌ چرا که اگر اين رذيله اخلاقي را از خود دور نکنند به کارهاي عجيب و غريبي دست مي‌زنند که مسلما مورد نهي و تحريم الهي است.

حسد؛ يکي از خطرات عظيم و مهلکات است.(12) حسد انسان را راحت نمي‌گذارد،‌ همواره سعي مي‌کند از راههاي گوناگون موجبات سقوط و انحطاط رقيبش را فراهم کند.

اهل علمي که حسد را از خودش دور نکرده باشد، نمي‌تواند موقعيت اجتماعي و علمي ديگران را تحمل کند. بر او گران مي‌آيد که مثلا در نظام جمهوري اسلامي افرادي به مقامهاي شامخي رسيده‌اند،‌ در حالي که واقعيت مساله چيز ديگري است و او به خاطر حسد نمي‌تواند واقعيت را ببيند.
و السلام عليکم و رحمة ‌الله و برکاته

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشتها:

1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَيْبٍ النَّيْسَابُورِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ عَبْدِ اللهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ بْنِ أَبِي مَنْصُورٍ عَنْ عُرْوَةَ ابْنِ أَخِي شُعَيْبٍ الْعَقَرْقُوفِيِّ عَنْ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ(ع) يَقُولُ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع) يَقُول‏ . . . (کافي، ج 1، باب النوادر، ص 48).

2 - عَنِ الْبَاقِرِ ع قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ ص إِذَا رَمِدَ هُوَ أَوْ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِهِ أَوْ مِنْ أَصْحَابِهِ دَعَا بِهَذِهِ الدَّعَوَاتِ: اللَّهُمَّ مَتِّعْنِي بِسَمْعِي وَ بَصَرِي وَ اجْعَلْهُمَا الْوَارِثَيْنِ مِنِّي وَ انْصُرْنِي عَلَى مَنْ ظَلَمَنِي وَ أَرِنِي فِيهِ ثَارِي. (سنن النبي (ص)، ملحقات في‌الاموات و ما يتعلق بها، ص 207)؛
هنگامي که رسول خدا(ص) يا يکي از کسان يا اصحابش به درد چشم مبتلا مي‌شد، آن حضرت براي استشفا اين دعا را مي‌‌خواندند: خدايا مرا از گوش و چشم بهره‌مند گردان و آن دو را وارث من قرار ده و مرا بر کسي که به من ستم کند نصرت ده و انتقامم را از او بگير.
أَبُو حَرْبِ بْنُ أَبِي الْأَسْوَدِ الدُّؤَلِيُّ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي الْأَسْوَدِ، قَالَ: قَدِمْتُ الرَّبَذَةَ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي ذَرٍّ جُنْدَبِ بْنِ جُنَادَةَ فَحَدَّثَنِي أَبُو ذَرٍّ، قَالَ: دَخَلْتُ ذَاتَ يَوْمٍ فِي صَدْرِ نَهَارِهِ عَلَى رَسُولِ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي مَسْجِدِهِ، فَلَمْ أَرَ فِي الْمَسْجِدِ أَحَداً مِنَ النَّاسِ إِلَّا رَسُولَ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ عَلِيٌّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِلَى جَانِبِهِ جَالِسٌ، فَاغْتَنَمْتُ خَلْوَةَ الْمَسْجِدِ، فَقُلْتُ:
يَا رَسُولَ اللهِ، بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي أَوْصِنِي بِوَصِيَّةٍ يَنْفَعُنِي اللهُ بِهَا. فَقَالَ: نَعَمْ وَ أَكْرِمْ بِكَ يَا أَبَا ذَرٍّ، إِنَّكَ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ، وَ إِنِّي مُوصِيكَ بِوَصِيَّةٍ إِذَا حَفِظْتَهَا فَإِنَّهَا جَامِعَةٌ لِطُرُقِ الْخَيْرِ وَ سُبُلِهِ، فَإِنَّكَ إِنْ حَفِظْتَهَا كَانَ لَكَ بِهَا كِفْلَانِ ...
يَا أَبَا ذَرٍّ، نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ: الصِّحَّةُ، وَ الْفَرَاغُ.
يَا أَبَا ذَرٍّ، اغْتَنِمْ خَمْساً قَبْلَ خَمْسٍ: شَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ، وَ صِحَّتَكَ قَبْلَ سُقْمِكَ، وَ غِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ، وَ فَرَاغَكَ قَبْلَ شُغْلِكَ، وَ حَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِكَ. (مجموعه ورام،‌ج 2، الجزء الثاني،‌ص 52)؛
أبوالاسود گويد: در ربذه بر ابوذر وارد شدم، ابوذر برايم نقل کرد که روزي اول وقت در مسجد خدمت رسول‌اکرم(ص) شرفياب شدم که هيچ کس جز رسول اکرم و علي(ع) که در کنار او نشسته بود در مسجد ديده نمي‌شد، از خلوت مسجد استفاده کردم و عرضه داشتم: يا رسول‌الله! پدر و مادرم فدايت ممکن است مرا وصيت سودمندي بفرماييد فرمود:‌اي اباذر!- که در نزد ما محترم و از اهل‌بيتي - من اينک تو را وصيتي مي‌کنم که اين وصيت جامع همه راههاي خير و سعادت است و اگر آن را به کاربندي کفيل تو خواهد بود، پس نگهبان آن باش.‌اي اباذر!- دو نعمت است که بسياري از مردم در آن مغبون مي‌شوند: سلامت و فراغت.‌اي اباذر! پنج چيز را قبل از پنج چيز مغتنم شمار: جواني را قبل از پيري و سلامت را قبل از بيماري و ثروت را قبل از نداري و فراغت را قبل از گرفتاري و زندگي را پيش از مرگ.

3 - قَالَ النَّبِيُّ(ص) مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ ثُمَّ عَلَيْكَ مِنَ الْعِلْمِ بِمَا لَا يَصِحُّ الْعَمَلُ إِلَّا بِهِ وَ هُوَ الْإِخْلَاصُ. (بحارالانوار، ج 2، باب 9، ص 32)؛
هرکس خود را شناخت پروردگارش را شناخته است. پس [از شناختن پروردگار از روي علم و دانش] برتو باد به علم و دانشي که جز به وسيله آن،‌ عمل و کار درست نمي‌شود، و آن اخلاص و پاکدلي است [عمل از روي علم و دانش، يعني از روي اخلاص به جا آورده شود، نه از روي ريا و خودنمايي].

4 - عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ(ع) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ(ص) نِعْمَتَانِ مَكْفُورَتَانِ الْأَمْنُ وَ الْعَافِيَةُ. (الخصال،‌ج 1، ص 34)؛
ارزش دو نعمت از نظر مردم پوشيده است: امنيت و تندرستي.
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ(ع) قَالَ: النَّعِيمُ فِي الدُّنْيَا الْأَمْنُ وَ صِحَّةُ الْجِسْمِ وَ تَمَامُ النِّعْمَةِ فِي الْآخِرَةِ دُخُولُ الْجَنَّةِ وَ مَا تَمَّتِ النِّعْمَةُ عَلَى عَبْدٍ قَطُّ لَمْ يَدْخُلِ الْجَنَّةَ. (معاني الاخبار، باب نوادر المعاني، ص 379)؛
 نعمت در دنيا امنيت و سلامت جسم است و تمام نعمت در آخرت ورود به بهشت است و تا بنده‌اي داخل بهشت نشود هرگز نعمتي بر او کامل نمي‌گردد.

5 - قال اميرالمومنين(ع)... وَ لَا خَيْرَ فِي جَسَدٍ لَا رَأْسَ لَهُ؛ (بحارالانوار،‌ج 2، باب 16، ص 115)... و بدني که سر نداشته باشد هيچ استفاده‌اي در آن نخواهد بود. اين تشبيه ائمه معصومين(عليهم‌السلام) نسبت به صبر، تقيه و... مي‌باشد.

6 - عن اميرالمومنين(ع): بِكَثْرَةِ التَّكَبُّرِ يَكُونُ التَّلَفُ؛ تکبر بسيار، نابودي به همراه دارد. (غررالحکم، ص 334)
عن اميرالمومنين(ع): التَّكَبُّرُ عَيْنُ الْحَمَاقَةِ؛ (تصنيف غررالحکم و درر الحکم،‌ الکبر و ذمه، ص 309)
تکبر کردن بر مردم عين حماقت و کم خردي است.
ظاهرا وجه آن اين است که تکبر از صفاتي است که نزد خداوند و خلق او مذموم است و اصلا نفع و لذتي در آن قابل تصور نيست.

7 - عن اميرالمومنين(ع): زَکَاةُ العِلمِ نَشرُهُ وَ بَذلُهُ لِمُستَحَقِهِ وَ إجهَادُالنَّفسِ فِي العَمَلِ بِهِ. (الحياه، ج 6، ص 410) زکات علم نشر و ياد دادن آن به شايستگان،‌و وادار کردن خود به عمل به آن است.
و قال النبي(ص): زَكَاةُ الْعِلْمِ تَعْلِيمُهُ مَنْ لَا يَعْلَمُهُ؛ زکات علم تعليم آن به نادان است. (بحارالانوار، ج 2، باب 8، ص 25)
عن ابي جعفر(ع) قال: زَكَاةُ الْعِلْمِ أَنْ تُعَلِّمَهُ عِبَادَ الله؛ (الکافي، ج 1، باب بذل العلم...، ص:41) زکات علم اين است که آن را به بندگان خداوند بياموزي.

8 - حسد آن است که کسي آرزو کند نعمت شخص ديگري از بين برود، ولي اگر مثل آن نعمت را براي خود آرزو کند ديگر به آن حسد گفته نمي‌شود بلکه آن غبطه است. و اگر آن نعمتي که آرزو کرده امري باشد که - مانند علم - رجحان ديني دارد، غبطه آن پسنديده است،‌ از اين رو است که حضرت امام جعفرصادق(ع) در روايت فضيل بن عياض فرموده است: به درستي که مؤمن غبطه مي‌خورد و حسد نمي‌برد و منافق حسد مي‌برد و غبطه ندارد.

9 - قابل النبي(ص): سِتَّةٌ تَدخُلُ النَّارَ بِسِتَّةِ أشيَاء: السُّلطَانُ بِالجَورِ، وَ العَرَبُ بِالعَصَبِيَّةِ، ‌وَ الدَّهَاقِينُ بِالکِذبِ، و التَّاجِرُ بِالخِيَانَةِ، وَ أهلُ القُرَي بِالجَهلِ، وَ العُلَمَاءُ بِالحَسَدِ. (تحرير المواعظ العدديه، فصل 2، ص 427) شش گروه به خاطر شش گناه به دوزخ مي‌روند: پادشاهان به خاطر ستم،‌ بياباني‌ها به خاطر تعصب،‌ دهقانان به خاطر دروغ، بازرگانان به خاطر خيانت،‌ ده‌نشينان به خاطر ناداني، و دانشمندان به خاطر حسد.
قال الباقر(ع): لَا يَكُونُ الْعَبْدُ عَالِماً حَتَّى لَا يَكُونَ حَاسِداً لِمَنْ فَوْقَهُ وَ لَا مُحَقِّراً لِمَنْ دُونَهُ؛ (بحارالانوار، ج 75، باب 22، ص 162)
هيچ بنده‌اي عالم [کامل و حقيقي] نمي‌باشد تا آن که نسبت به کسي که برتر از اوست حسد نورزد و آن را که عقب مانده و هنوز به مقام او نرسيده تحقير نکند و او را کوچک نشمارد.

10- رشک بردن وحسد، ايمان آدمي را مي‌سوزاند و مي‌‌خورد، چونان که شعله آتش، هيزم‌ خشک را مي‌سوزاند و خاکستر مي‌کند. (کافي، ج 2، باب الحسد، ص 306)

11- عَن أَبِي عَبْدِ اللهِ ص قَالَ: لَمَّا هَبَطَ نُوحٌ(ع) مِنَ السَّفِينَةِ أَتَاهُ إِبْلِيسُ فَقَالَ لَهُ مَا فِي الْأَرْضِ رَجُلٌ أَعْظَمُ مِنَّةً عَلَيَّ مِنْكَ دَعَوْتَ اللَّهَ عَلَى هَؤُلَاءِ الْفُسَّاقِ فَأَرَحْتَنِي مِنْهُمْ أَ لَا أُعَلِّمُكَ خَصْلَتَيْنِ إِيَّاكَ وَ الْحَسَدَ فَهُوَ الَّذِي عَمِلَ بِي مَا عَمِلَ وَ إِيَّاكَ وَ الْحِرْصَ فَهُوَ الَّذِي عَمِلَ بِآدَمَ مَا عَمِلَ؛ (الخصال، ج 1، ص 50)
چون نوح از کشتي فرود آمد، شيطان نزد او آمد و گفت: در روي زمين کسي که منت او بر من بيشتر از تو باشد نيست. از خداوند خواستي که اين فاسقان را هلاک کند و مرا از آنان راحت کردي. آيا مي‌خواهي دو خصلت را به تو ياد بدهم؟ از حسد کردن بپرهيز که آن همان چيزي است که بر سر من آن بلا را آورد (مرا به اين ذلت رسانيد) و از حرص نيز بپرهيز که آن همان چيزي است که بر سر آدم آن بلا را آورد.
قال أميرالمؤمنين(ع): إِيَّاكَ وَ الْحَسَدَ فَإِنَّهُ شَرُّ شِيمَةٍ وَ أَقْبَحُ سَجِيَّةٍ وَ خَلِيقَةُ إِبْلِيس‏؛ (تصنيف غرر الحکم و دررالکلم، ص 299) از حسد دوري کن، به درستي که آن بدترين خصلت و زشت‌ترين خلق و خوي شيطان است.
قال ابي الحسن الثالث(ع): إِيَّاكَ وَ الْحَسَدَ فَإِنَّهُ يَبِينُ فِيكَ، وَ لَا يَبِينُ فِي عَدُوِّكَ؛ (بحارالانوار، ج 75، باب 28، ص 365) از حسد بپرهيز که اين خوي زشت در تو آشکارا ديده مي‌شود بي‌آن که اثري در دشمنت بگذارد.

*علم بدون تواضع،‌ مانند بدن بدون سر، ارزشي ندارد. کساني که بهره‌اي از دانش برده‌اند ولي به جاي تواضع، تکبر مي‌ورزند و چون چند کلمه و اصطلاح ياد گرفته‌اند، "توهم" مي‌کنند که جايشان از ديگران جدا شده و بايد از خط ويژه عبور کنند نه از مسير عمومي. تصور اين افراد صحيح نيست، چرا که اين تکبر باعث مي‌شودکه ارزش علم از بين برود و دارنده چنين علمي از ديده و احترام مردم بيفتد.
*علم را بايد در اختيار جامعه گذاشت تا جامعه از آن استفاده کند.
*اگر علم با حسد توام شد، به گمراهي وانحطاط ختم مي‌شود.
*"حسد" آن است که کسي آرزو کند نعمت شخص ديگري از بين برود، ولي اگر مثل آن نعمت را براي خود آرزو کند، ديگر به آن حسد گفته نمي‌شود، بلکه آن "غبطه" است که پسنديده مي‌باشد.

آخرین اخبار

معرفی کتاب «إظهار ما عندی بمنسک الفاضل الهندی»

کتاب «إظهار ما عندی بمنسک الفاضل الهندی» شرحی است بسیار دقیق و عمیق بر کتاب «الزهرة فی مناسک الحجّ و العمرة» ... ادامه مطلب ...

معرفي و اعلام انتشار کتاب موسوعه اعتکاف

دو جلد از موسوعه اعتکاف منتشر گرديد. در اين اثر نگاهي جامع و فراگير در رابطه با سنت اعتکاف دارد که پس از چندين سال پژوهش، گردآوري و سامان يافته است. ... ادامه مطلب ...

معرفی کتاب «المروي من کتاب علي(ع)»

کتاب المروي من کتاب علي(ع)، نخستين کتاب جامع درباره «کتاب علي(ع)» است. اين کتاب جايگاه بس بلند نزد اهل بيت(ع) دارد، به طوري که براي آنان حکم مرجع را داشته است. ... ادامه مطلب ...

مراسم توديع و معارفه معاونت محترم پژوهش

مراسم توديع جناب آقاي دکتر محمد مهدي مقدادي و معارفه جناب حجة الاسلام و المسلمين آقاي حاج شيخ محمد جعفر طبسي ... ادامه مطلب ...

رکن اول انقلابی بودن این است که نگاه‌ ما به دین یک نگاه سطحی نباشد

بیانات حضرت آیت الله حاج شیخ محمد جواد فاضل لنکرانی(دامت برکاته) در مراسم افتتاحیه دروس مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام) 96/6/22 ... ادامه مطلب ...

آخرین کتاب ها

اظهار ما عندي بمنسك الفاضل الهندي(الجزء الثانی)

تعريف کتاب «إظهار ما عندی بمنسک الفاضل الهندی»
هذا الأثر القیّم النفیس المسمّی بـ«إظهار ما عندی بمنسک الفاضل الهندی» یکون من مصنّفات الفقیه الکبیر، الأدیب الفذّ، الناثر والناظم البارع، المتکلّم، المحدث، الفلکی، المفسِّر، النّسابة، صاحب تألیفات کثیرة، السید محمّد بن علیّ بن حیدر الموسوی(قدّس سرّه).
هذا الکتاب شرح علی کتاب «الزهرة فی مناسک الحجّ و العمرة» للفقیه الجلیل الشیخ بها الدین محمّد الاصفهانی، الشهیر بـ«الفاضل الهندی» من أوّل الکتاب إلی قسم من الکفارات.
و هو مشتمل علی أبحاث دقیقة و مسائل مهمّة غیر مذکوره قبله، قابلة لملاحظة أهل الدقّة و النظر، حیث أنّه(قدّس سرّه) أقام فی کلّ مسألة بعد بیان الاقوال و آراء الفقهاء ببراهین و نقد أدلّتها تفصیلاً، و استخراج فروع حدیثة عنها، و بیان أحکامها بأدلّة دقیقة علمیّة، ینبغی لکل خبرة و محقّق ملاحظتها و امعان النظر فیها.
و حیث کان الکتاب مشتملاً علی إبداعات کثیرة دقیقة غیر قابلة للإحصاء و البیان فی هذه المختصر، أمر رئاسة مرکز فقه الأئمة الاطهار(ع)، سماحة آية الله الشيخ محمد جواد الفاضل اللنکراني(دامت برکاته) بطبع أربعین منها مستقلّاً ممّا صرّح المؤلّف(قدّس سرّه) بأنّها من إبداعاته و سمّیناها بـ«إبداعات السید محمّد بن علی بن حیدر الموسوی».

اظهار ما عندي بمنسك الفاضل الهندي(الجزء الأوّل)

تعريف کتاب «إظهار ما عندی بمنسک الفاضل الهندی»
هذا الأثر القیّم النفیس المسمّی بـ«إظهار ما عندی بمنسک الفاضل الهندی» یکون من مصنّفات الفقیه الکبیر، الأدیب الفذّ، الناثر والناظم البارع، المتکلّم، المحدث، الفلکی، المفسِّر، النّسابة، صاحب تألیفات کثیرة، السید محمّد بن علیّ بن حیدر الموسوی(قدّس سرّه).
هذا الکتاب شرح علی کتاب «الزهرة فی مناسک الحجّ و العمرة» للفقیه الجلیل الشیخ بها الدین محمّد الاصفهانی، الشهیر بـ«الفاضل الهندی» من أوّل الکتاب إلی قسم من الکفارات.
و هو مشتمل علی أبحاث دقیقة و مسائل مهمّة غیر مذکوره قبله، قابلة لملاحظة أهل الدقّة و النظر، حیث أنّه(قدّس سرّه) أقام فی کلّ مسألة بعد بیان الاقوال و آراء الفقهاء ببراهین و نقد أدلّتها تفصیلاً، و استخراج فروع حدیثة عنها، و بیان أحکامها بأدلّة دقیقة علمیّة، ینبغی لکل خبرة و محقّق ملاحظتها و امعان النظر فیها.
و حیث کان الکتاب مشتملاً علی إبداعات کثیرة دقیقة غیر قابلة للإحصاء و البیان فی هذه المختصر، أمر رئاسة مرکز فقه الأئمة الاطهار(ع)، سماحة آية الله الشيخ محمد جواد الفاضل اللنکراني(دامت برکاته) بطبع أربعین منها مستقلّاً ممّا صرّح المؤلّف(قدّس سرّه) بأنّها من إبداعاته و سمّیناها بـ«إبداعات السید محمّد بن علی بن حیدر الموسوی».

ضمان انخفاض قيمة النقد

هذه الدراسة التي نحن في أوّل منازلها، بعنوان: «ضمان انخفاض قيمة النقد» مساهمة في بيان حکم من الأحکام الفقهية المترتبة علی التضخم النقدي وتجليتها، وهي أيضاً إسهام في إيجاد حلّ لمعالجة ما يضرّ التضخم النقدي وفق النصوص الشرعية وضوء القواعد الفقهية المرعيّة، مع ما يحتاج إليه من الفحص عن أصل الضمان.
إنّ الأصل في هذا التحقيق ما تدرّسناه عند الأستاذ المعظّم آية الله الشيخ محمّد جواد الفاضل اللنکراني(دام ظله) في السنة الدراسيّة 1431ق / 1389 ش في مرکز فقه الأئمّة الأطهار(عليهم السلام) وما حقّقناه حول ما أفاده الأستاذ(دام ظله) وقد أضاء في ذهني مکانة هذا الموضوع بحلاوة درسه، حيث حاولت أن أدوّن ما استفدته في محضره حول مسألة: «تعلّق الضمان بانخفاض قيمة النقد» حينما رأيت رضاية الأستاذ(دام ظله) عمّا اقتطفت من زريعة علمه.

قاعدة التّسامح في أدلّة السّنن

من القواعد المعروفة في بحث السنن والآداب قاعدة التسامح في أدلّة السنن ولا يخفی أنّ لها دور کبير وتأثير عميق في جميع أبواب الفقه وقد بسط الکلام حولها الأستاذ آية الله الشيخ محمّدجواد الفاضل اللنکراني(دامت برکاته) في أبحاثه الفقهية وختمها بتنبيهات مهمّة حولها وانتشر هذه المباحث أوّلاً باللغة الفارسية وبعد مطالبة جمع من الفضلاء في الحوزات العربية سيّما النجف الأشرف صانها الله عن جميع الحوادث قام بعض الفضلاء بترجمته بالعربية

فقه و جامعه

اثر پژوهشی حاضر در حوزه فقه اجتماعی و شامل دو بخش می باشد.
در بخش اول به مفهوم شناسی، سیر تطور علم فقه (از فقه فردی تا فقه اجتماعی) و تعامل فقه و جامعه پرداخته شده است.
بخش دوم دارای پنج فصل می باشد.
در فصل اول چیستی فقه اجتماعی، بازخوانی اجتهاد و پیشینه فقه اجتماعی، روش شناسی فقه اجتماعی، تفاوت فقه فردی و فقه اجتماعی و... مورد بررسی قرار گرفته است.
در فصل دوم اصول کلی فقه اجتماعی ترسیم شده است.
فصل سوم مسائل فقه اجتماعی،
فصل چهارم قواعد فقهی مرتبط با فقه اجتماعی
و در فصل پنجم به نظام سازی در فقه اجتماعی پرداخته شده است.