معاونت پژوهش
برگزاری نشست علمی تخصصی با عنوان مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست از منظر فقه اسلامی
معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) سی امین نشست علمی- تخصصی با موضوع « مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست از منظر فقه اسلامی » را روز پنج شنبه مورخ 9/ 8/ 1392 برگزار نمود.


بسمه تعالی

گزارش نشست علمی « مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست از منظر فقه اسلامی »


**********

   با استعانت از خداوند متعال و با اهتمام گروه حقوق بشر اسلامی معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار( ع) سی امین نشست علمی- تخصصی با موضوع « مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست از منظر فقه اسلامی » ، روز پنج شنبه مورخ 9/8/1392 برگزار گردید. دراین جلسه اساتید محترم حجج الاسلام و المسلمین آقایان دکتر عزیز الله فهیمی(عضو هیئت علمی دانشگاه قم)، دکتر سعید رهایی (عضو هیئت علمی دانشگاه مفید)، و دکتر محمدمهدی مقدادی(معاون پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)) حضور داشتند.

   در آغاز آقای دکتر مقدادی به عنوان ناقد و دبیر علمی نشست، مباحثی را پیرامون اهمیت موضوع نشست مطرح نمود. ایشان بیان کرد: محیط زیست یکی از مسائل مهم دوران معاصر است.زیرا با توجه به محدودیت منابع زیستی و استفاده بی رویه و تخریب و آلودگی آنها و خسارات جبران ناپذیر و پیامدهای خطرناک آن با معضلی بزرگ مواجهیم. این در حالی است که حق بر محیط زیست سالم را حقی تضمین شده برای هر انسان می دانیم و اساسا این حق با بنیانی ترین حق انسان که حق حیات است، در پیوندی ناگسستنی قرار دارد، چون حق حیات فقط زنده ماندن و نفس کشیدن نیست، بلکه حق حیاتی سالم و با عزّت و شایستگی است.

محیط زیست موهبتی الاهی است تا انسان با زندگی سالم و استفاده مطلوب از آن در مسیر رشد و سعادت کایاب باشد.در آیات و روایات هم آموزه های بسیاری در این باره وجود دارد که با اشاره به این نعمت ها و منابع ارزشمند، به استفاده درست و جلوگیری از تخریب و ایراد زیان و اسراف آنها توصیه شده است.

دکتر مقدادی افزود: در مورد محیط زیست مباحث متعدد و متنوعی قابل طرح است که در این میان مسئله ضمان و مسئولیت مدنی ناشی از آلوده سازی، اتلاف و تخریب آن مورد توجه ما در این نشست است.

پس از بیان مقدمات بحث، آقای دکتر فهیمی به عنوان نظریه پرداز، سخنان خود را با نقل قولی از مرحوم آیت الله دکتر بهشتی در زمینه اهمیت و وجوب تحقیق توسط حوزویان در ابواب مختلف فقهی، آغاز نمود. ایشان با تأسی به این نقل قول انگیزه های خود را در مورد تحقیق و تفحص در باب مسئولیت مدنی بالاخص در حوزه محیط زیست ( که منجر به انتشار کتاب و مقالاتی از ایشان در این زمینه شده است) را این گونه مطرح کرد که، به دلیل مغفول ماندن موضوعاتی از این قبیل در گستره وسیع فقه اسلامی، علمای مسیحی از این ضعف ها سوء استفاده کرده و تبلیغاتی منفی را بر علیه فقه اسلامی در محافل مختلف به راه انداخته اند.

   سپس ایشان با بیان دیدگاه های فقهایی همچون مرحوم شهید آیت الله صدر، مرحوم سید محمد کاظم یزدی، مرحوم شیخ انصاری و صاحب جواهر در مورد مبانی ضمان و مسئولیت مدنی و نیز طرح مصادیق مختلف از دعاوی مربوط به خسارات بر محیط زیست که در مراجع قضایی مطرح شده است، به تشریح و استدلال در مورد نظریات خود پرداخت. وی با بیان این که در واقع قاعده« لاضرر» و نیز تئوری هایی مانند « اتلاف و تقصیر» به تنهایی نمی تواند راه گشای برخی از معضلات حوزه مسئولیت مدنی در قبال تخریب و خسارت برمحیط زیست باشد، نظریه ای با عنوان « احترام اموال » را ارائه نمود و ارکان تحقق مسئولیت مدنی را در این باره توضیح داد.

   سپس آقای دکتر رهایی به عنوان ناقد، سخنان خود را با دسته بندی مراحل مطالعات فقهی، آغاز نمود. ایشان ابراز داشت که در مطالعه موضوعات از منظر فقه می بایست در ابتدا حوزه موضوع را شناسایی کرد و در ادامه ضمن واکاوی مبانی و اصول حاکم بر آن از دیدگاه فقهی، نظریه جدید صادر نمود. نکته مهمی که ایشان بر آن تاکید کردند بررسی و نقد آثار این نظریات جدید بود که مبنای شروع بحث قرار گرفت. پس از آن دیدگاههای موجود در مورد جایگاه حقوق محیط زیست در اسناد بین المللی، نظام های حقوقی غربی و نظام حقوقی اسلام را از منظر شمول و سیطره آن مورد واکاوی قرار داد.

وی با ارائه تعابیر و تعاریف مسئولیت و نیز تحلیل تئوری هایی همچون خطر و تقصیر به نقد نظریه احترام اموال پرداخت و با نقل روایات و آیات متعدد و تفسیر آن ها (سوره مبارکه اعراف/ آیات 54 الی 58 و سوره سبأ / داستان مربوط به سلیمان نبی در مورد تصرف طبیعت) مبنای مسئولیت در حوزه محیط زیست را از دیدگاه فقه اسلامی بررسی نمود.وی با بیان اینکه برای اثبات خسارت و مسئولیت در قبال تخریب محیط زیست از دیدگاه حقوق خصوصی(که شرط مسئولیت را وجود مال می داند) اثبات مالیت به تنهایی راهگشا نیست، با تحلیل تئوریهای «اتلاف و تسبیب» و نیز قواعد« احتیاط، لاضرر و قاعده علی الید » نوع دیگری از مسئولیت را با عنوان مسئولیت ناشی از تعدی از حکم قانونگذار مطرح نمود.

در ادامه پرسش هایی از جانب پژوهشگران حوزوی و دانشگاهی حاضر در جلسه مطرح گردید که توسط اساتید پاسخ داده شد.

آخرین اخبار

مراسم رونمایی از سامانه «مپفا» مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)

مراسم رونمایی از سامانه مدیریت پروژه‌های پژوهشی مرکز فقهی ائمه اطهار (علیهم السلام) «مپفا» با حضور رئیس معظّم مرکز و مدیریت محترم و معاون پژوهشی محترم مرکز فقهی در 14 تیرماه 1399 برگزار شد.

... ادامه مطلب ...

نشست رئیس محترم مرکز فقهی با مدیران پژوهشی و معارفه سردبیر جدید دوفصلنامه فقه و اجتهاد

نشست رئیس معظم مرکز با مدیران گروهای پژوهشی مرکز فقهی ائمه اطهار (علیهم‌السلام) با حضور مدیر محترم مرکز و معاون پژوهشی محترم، در تاریخ 1399/3/29 برگزار شد. همچنین جناب حجت الاسلام والمسلمین علی نهاوندی به عنوان سردبیر جدید دوفصلناه تخصصی فقه و اجتهاد معرفی گردید. ... ادامه مطلب ...

معرفی کتاب ارزشمند «نهایة الأحکام» به قلم حضرت آیت الله العظمی شیخ عبدالله فاضل لنکرانی(قفقازی)

كتاب «نهاية ‌الاحکام»؛ تأليف حضرت آيت الله العظمي شيخ عبدالله فاضل لنکراني(قفقازي) (رحمة الله عليه) است كه رساله عمليه ايشان به زبان عربي بوده و در زمان حيات ايشان به چاپ رسيده و اكنون مركز فقهي ائمه اطهار(عليهم السلام) آن را تجديد چاپ كرده است. ... ادامه مطلب ...

معرفی کتاب «خطابات قانونیه» درس‌های حضرت آیت الله حاج شیخ محمد جواد فاضل لنکرانی‌(دامت‌برکاته)

معرفی کتاب «خطابات قانونیه» درس‌های حضرت آیت الله حاج شیخ محمد جواد فاضل لنکرانی‌(دامت‌برکاته)، از مهم‌ترین ابتکار اصولی امام خمینی‌(قدس‌سره) است که توسط حجت الاسلام و المسلمین آقای مهدی اعلایی تقریر و تحقیق گشته است. ... ادامه مطلب ...

انتصاب جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر محسن قمر‌زاده به عنوان مدیر گروه پژوهشی فقه قرآن و حدیث

جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر محسن قمر‌زاده طی حکمی در تاریخ 1399/3/8 و با حضور معاون محترم پژوهشی مرکز به عنوان مدیر گروه پژوهشی فقه قرآن و حدیث منصوب شد. ... ادامه مطلب ...

دسته بندی اخبار
اخبار (32)
نشستهای علمی (3)

شصت و سه) بررسی نظریه فهم اجتماعی نص در فقه اجتماعی

شصت و دو) موضوع شناسی ارزهای رمزپایه (بیت کوین)

شصت و یک) افشاگری رسانه‌ای 2 - مفسدان اقتصادی

شصت) بررسی ابعاد فقهی حقوقی افشاگری رسانه‌ای

پنجاه و نه) مبانی فقهی نفوذ حکم قاضی مأذون

پنجاه و هشت) موضوع شناسی پول و چالش های فقهی آن

پنجاه و هفتم) موضوع شناسی پول و چالش های فقهی آن (1)
پنجاه و پنجم) ظرفیت شناسی اصول فقه موجود در فقه اجتماعی (1)
پنجاه و چهارم) نشست تأملی در مفهوم عدالت جنسیتی در احکام اسلامی (1)
پنجاه وسوم) نشست فقه اجتماعی (2)
پنجاه ودوم) ضرورت و اهمیت فقه رسانه (2)
پنجاه ویکم) فقه و امنیت (2)
پنجاهم)نظام پولی و بانکی در اقتصاد (2)
چهل و نهم) چیستی فقه رسانه (3)
چهل و هشتم)ماهیت شناسی فقه اجتماعی (2)
چهل و شش) فقه النیروز (1)
چهل و پنجم) فقه النیروز (1)
چهل و چهار) نشست ویژگی مکاتب اصولی حوزه (4)

چهل و سوم) نشست کاستی ها و راهکار ها

چهل و دو) نقدی بر کتاب امر به معروف در... (1)
یک)سخنرانی آیت الله مومن درمورد مرکز (2)
چهل و یک) فقه و سبک زندگی 3 (1)
سی و چهار) فقه و سبک زندگی 2 (1)

سی) فقه و سبک زندگی 1

نشست بررسی فقهی نسب و آثار آن در باروری‌‌های مصنوعی (4)

سلسله نشست مقاصد الشریعه

نشست علمی سقط جنین از منظر فقه و حقوق با رویکرد به مسائل نوظهور (1)
نشست علمی تخصصی با عنوان مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست از منظر فقه اسلامی (1)
نشست منطقه الفراغ و قانون گذاری (1)
نشست حکم حکومتی و قانون (1)

نشست مرگ مغزی

نشست فقه امنیت

نشست چالش های فقه سیاسی (1)
نشست بررسی فرزند خواندگی در فقه و حقوق (1)
کاربردهای قواعد فقه در سیاست و حکومت (1)
نشست ماهیت فقه سیاسی (1)

چیستی وماهیت فقه رسانه

همایش ها

همایش مقاصد الشریعه

دیگر همایش ها

جشنواره ها

مصاحبه های علمی (3)
کارگاه و دوره آموزشی (1)
سلسله نشست فقه اجتماعی (2)

جلسه اول

جلسه دوم

جلسه سوم

جلسه چهارم

دفاتر

دفتر معاونت پژوهش (1)

دفتر امور پژوهشی

پژوهشگران برتر

شورای پژوهش

دفتر همکاری های علمی و پژوهشی

دفتر شبهه شناسی

خبر

پرسش و پاسخ

معرفي (2)

شوراها

گروه ها (1)
گروه فقه اجتماعی (2)
گروه فقه القضاء (1)

گروه فقه اقتصادی

گروه فقه هنر و رسانه

گروه فقه الثقلین

گروه اصول فقه

گروه فقه پزشکی

گروه فقه سیاسی

گروه قواعد فقهی

گروه نفت و انرژی

مجله فقه و اجتهاد

شماره 1 (8)

شماره 2

کتابخانه

تقریرات

پشتیبانی سایت

دفتر همکاري‌‌هاي علمي و بين المللي

معرفي دفتر

اخبار (1)

نشست‌‌ها

آخرین کتاب ها