معاونت پژوهش
خلاصه نشست علمی
پنجاهمین نشست علمی مرکز فقهی ائمه اطهار که با همکاری انجمن اقتصاد اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد، با عنوان «نظام پولی و بانکی در اقتصاد اسلامی».
بسمه تعالی

    پنجاهمین نشست علمی مرکز فقهی ائمه اطهار (ع) که با همکاری انجمن اقتصاد اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد،

 با عنوان «نظام پولی و بانکی در اقتصاد اسلامی».


   سخنران: حجه الاسلام و المسلمین سید عباس موسویان (عضو شورای فقهی بانک مرکزی)


  ناقدین: 1. حجه الاسلام و المسلمین حسن‌آقا نظری (ریئس پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)

           2. دکتر حسین صمصامی (عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و سرپرست سابق وزارت اقتصاد).

    محوریت بحث این نشست، طرح جدید مجلس برای نظام پولی و بانکی بود که قرار است بزودی در مجلس شورای اسلامی به رأی گذاشته شود.



   حجه الاسلام و المسلمین سید عباس موسویان، عضو شورای فقهی بانک مرکزی، در این نشست، اشکالاتی را به قانون فعلی بانکداری وارد کرده و طرح جدید مجلس شورای اسلامی مبنی بر اصلاح قانون پولی و بانکی را ارائه کردند. وی اظهار داشت: ویژگی‌های یک نظام پولی و بانکی مطلوب عبارتند از:

  • تطابق با شریعت،


  • انطباق با اقتصاد واقعی،


  • تامین عدالت و جامعیت.


اما نظام پولی و بانکی فعلی در تامین این ویژگی‌ها با مشکلاتی مواجه است.

    وی افزود: برای جنبه تطابق با شریعت، در این طرح جدید، شورای فقهی بانک مرکزی به عنوان یک نهاد نظارتی دیده شده است. از طرف دیگر برای مواردی مثل تاخیر تأدیه که با مشکلات فقهی مواجه بودند، راه‌حلهایی ارائه شده است. وی همچنین با اشاره به اقداماتی که برای انطباق با اقتصادی واقعی در این طرح انجام شده است، افزود: سپرده ها در بخش تخصیص منابع به گونه ای طراحی شده، که کار نظارت و ردیابی آن به منظور انطباق با اقتصاد واقعی قابل بررسی باشد.

   حجه الاسلام و المسلمین حسن‌آقا نظری (رئیس پژوهشگاه حوزه و دانشگاه) نیز در ادامه این نشست با بیان اینکه برای طراحی نظام پولی باید بیش از هر چیز ماهیت پول شناخته شود، تصریح کرد: در این رابطه نباید تنها به این بحث فقهی که پول مال مثلی است، اکتفا کرد، چرا که پول هر چند مال مثلی است، و باید بدون توجه به گذشت زمان و افزایش یا کاهش ارزش پول، به همان میزانی که آن را قرض می دهیم، از شخص قرض گیرنده دریافت کنیم، ولی متفاوت از کالاهای دیگر مانند گندم محسوب می شود و نوسانات آن در کل اقتصاد اثرگذار است، بنابراین شناخت ماهیت پول اولین قدم برای طراحی نظام پولی و بانکی است. وی تصریح کرد: برای طراحی نظام پولی کارآمد ابتدا باید قوانین لازم شناخته شود، سپس متناسب با آن قوانین، سازمان متناسب با آن نیز طراحی شود، به طور مثال اگر قوانین اسلامی دو گروه از قراردادها را به ما پیشنهاد می‌دهد که یک گروه عقود با بازده مشخص است مثل فروش اقساطی و گروه دوم با بازده نامعین است مثل مضاربه؛ بنابراین باید سازمان (بانک) متناسب با این قوانین را طراحی کنیم. هر دو نوع این قراردادها مستلزم این است که از اقتصاد واقعی اطلاعات کافی داشته باشیم، و این نیاز به تخصصی شدن بانک ها دارد، علاوه بر آنکه بانک ها نیز باید با شرکت های سرمایه‌گذاری تخصصی‌تری در ارتباط باشند. بدین شکل می‌توان ساختار متناسب با قوانین اسلامی را در حوزه‌ی بانکداری طراحی کرد.



   آقای دکتر صمصامی در انتقاد از طرح جدید مجلس عنوان کرد: قانونی که امکان اجرای آن وجود نداشته باشد، مثل علم لاینفع است. ایشان اشاره کردند: بانک ماهیتا برای ربا طراحی شده است، و ورود بانک به بخش واقعی متناسب با ساختار بانک نیست. وی با بیان اینکه بنده هم با اصلاح ساختاری موافقم، تاکید کرد عدم توجه به ماهیت و ساختار بانک، سبب می‌شود راه‌حل‌های ارائه شده، کارگشا نباشند.

   عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی بیان کرد اشکالاتی که در قانون جدید بانکی بدان پرداخته شده عمدتا مواردی است، که کشورهای غربی نیز به آن پرداختند. اما راه‌حلی که آن‌ها ارائه می‌دهند، دقیق‌تر است، به گونه‌ای که آنها مسئله‌ی خلق پول را به عنوان یکی از معضلات اساسی مورد توجه قرار داده‌اند. ایشان با صراحت بیان کرد در قانون فعلی قوانینی وجود دارد که سیستم بانکی برای دستیابی به هدف خود (قرض با بهره) این قوانین را دور می‌زند، و ما بجای حل این مسئله در قانون جدید، همین موارد را قانونی کرده‌ایم تا سیستم بانکی بدون دور زدن قوانین، به هدف خود (قرض با بهره) دست یابد.



   دکتر باقری (یکی از حاضرین)، با بیان اینکه با نظرات ناقدین موافق است بیان کرد، اسلام با شکل‌گیری بازار بدهی مخالفت کرده اما قانون جدید، اجازه شکل‌گیری بازار بدهی را می‌دهد.

   در ادامه این نشست، دکتر موسویان به دفاع از طرح مجلس پرداخت و اشاره کرد بنده هم با اصلاح ساختاری موافقم اما در حال حاضر، بحث اصلاح قانون مطرح است. ایشان با بیان اینکه در اسلام هم عقود با بازدهی ثابت (مثل مرابحه، اجاره به شرط تملیک و فروش اقساطی) و هم عقود مشارکتی (مثل مضاربه، مزارعه، مشارکت و ..)، طراحی شده است، تاکید کرد، این‌که اساتید دانشگاه نمی‌توانند تفاوت عقود مبادله‌ای را با ربا تئوریزه کنند، دلیل بر بطلان عقود مبادله‌ای نیست، بلکه شریعت آن را امضا نموده است.

   در پایان دکتر صمصامی، قانون جدید را روی کاغذ خوب توصیف کرد، اما بیان کرد که این قانون در مقام اجرا مانند قانون سابق و بلکه بدتر است، به دلیل این‌که ساختار و ماهیت بانک مورد توجه قرار نگرفته است.





در حاشیه این نشست دبیر علمی گروه فقه اقتصادی حجت الاسلام و المسلمین شفیعی نژاد به مقایسه ی دیدگاه های کارشناسان این نشست پرداختند:
در این نشست علمی، هدف بررسی الگوی مطلوب نظام پولی و بانکی با رویکرد اسلامی بود. دکتر موسویان، هر چند اصلاح ساختاری را نیز برای نظام فعلی، لازم می‌داند؛ اما معتقد است اگر با همین ساختار موجود نیز، قانون اصلاح شود، الگوی مناسبتری برای بانکداری اسلامی خواهیم داشت. بنابراین ایشان با ارائه‌ی طرح جدید مجلس که برخی از قوانین را اصلاح نموده است، به دنبال اثبات ادعای خود است.

در نقطه‌ی مقابل آقای دکتر صمصامی و آقای آقا نظری، معتقدند، بدون اصلاح ساختاری، اصلاح قوانین به تنهایی کفایت نمی‌کند و ثمربخش نخواهد بود. آقای آقا نظری اصلاح ساختاری را در این می‌داند که بانکها تخصصی شوند و با شرکتهای سرمایه‌گذاری تخصصی‌تر در ارتباط باشند. اما دکتر صمصامی نیز که معتقد به ضرورت اصلاح ساختاری است، ساختار موجود را بیمار ترسیم کرده و تاکید می‌کند که هر چند قانون خوبی داشته باشیم اما با این ساختار موجود، نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود.





آخرین اخبار

مصاحبه با مدیر گروه فقه هنر و رسانه

تربیت محقق، تولید ادبیات تخصصی و مسأله محوری در موضوع فقه هنر و رسانه سه رویکرد اصلی فعالیت های گروه فقه هنر و رسانه مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام) در دوره جدید است ... ادامه مطلب ...

برنامه ریزی پژوهشی و آموزشی گروه فقه هنر و رسانه

برنامه ریزی پژوهشی و آموزشی گروه فقه هنر و رسانه ... ادامه مطلب ...

اهداف و وظایف گروه فقه هنر و رسانه

برخی از اهداف و ماموریت های گروه فقه هنر و رسانه ... ادامه مطلب ...

معرفی گروه فقه هنر و رسانه

معرفی گروه فقه هنر و رسانه: حجت الاسلام و المسلمین دکتر نهاوندی مدیر گروه فقه هنر و رسانه-با توجه به اینکه ایجاد گروه فقه هنر و رسانه ضروری است؛ با تأکیدات مقام معظم رهبری حفظه الله در خصوص فقه هنر، فصل تازه ای از فعالیت فقه تخصصی در مرکز فقهی ائمه اطهارعلیهم السلام آغاز شد ... ادامه مطلب ...

نشست علمی ـ تخصصی: بررسی نظریه فهم اجتماعی نص، در فقه اجتماعی برگزار شد

شصت و سومین نشست علمی ـ تخصصی با عنوان : بررسی نظریه فهم اجتماعی نص، در فقه اجتماعی با حضور آیت الله محسن اراکی (استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و دبیر کل مجمع جهانی تقریب مذاهب) و دبیر علمی حجت الاسلام و المسلمین محمد باقر ربانی (مدیر گروه فقه اجتماعی مرکز فقهی)‌ روز چهارشنبه 1397/11/24 ساعت 19 در سالن امام خمینی(ره) مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام برگزار شد ... ادامه مطلب ...

دسته بندی اخبار
اخبار (22)
نشستهای علمی (3)

شصت و سه) بررسی نظریه فهم اجتماعی نص در فقه اجتماعی

شصت و دو) موضوع شناسی ارزهای رمزپایه (بیت کوین)

شصت و یک) افشاگری رسانه‌ای 2 - مفسدان اقتصادی

شصت) بررسی ابعاد فقهی حقوقی افشاگری رسانه‌ای

پنجاه و نه) مبانی فقهی نفوذ حکم قاضی مأذون

پنجاه و هشت) موضوع شناسی پول و چالش های فقهی آن

پنجاه و هفتم) موضوع شناسی پول و چالش های فقهی آن (1)
پنجاه و پنجم) ظرفیت شناسی اصول فقه موجود در فقه اجتماعی (1)
پنجاه و چهارم) نشست تأملی در مفهوم عدالت جنسیتی در احکام اسلامی (1)
پنجاه وسوم) نشست فقه اجتماعی (2)
پنجاه ودوم) ضرورت و اهمیت فقه رسانه (2)
پنجاه ویکم) فقه و امنیت (2)
پنجاهم)نظام پولی و بانکی در اقتصاد (2)
چهل و نهم) چیستی فقه رسانه (3)
چهل و هشتم)ماهیت شناسی فقه اجتماعی (2)
چهل و شش) فقه النیروز (1)
چهل و پنجم) فقه النیروز (1)
چهل و چهار) نشست ویژگی مکاتب اصولی حوزه (4)

چهل و سوم) نشست کاستی ها و راهکار ها

چهل و دو) نقدی بر کتاب امر به معروف در... (1)
یک)سخنرانی آیت الله مومن درمورد مرکز (2)
چهل و یک) فقه و سبک زندگی 3 (1)
سی و چهار) فقه و سبک زندگی 2 (1)

سی) فقه و سبک زندگی 1

نشست بررسی فقهی نسب و آثار آن در باروری‌‌های مصنوعی (4)

سلسله نشست مقاصد الشریعه

نشست علمی سقط جنین از منظر فقه و حقوق با رویکرد به مسائل نوظهور (1)
نشست علمی تخصصی با عنوان مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست از منظر فقه اسلامی (1)
نشست منطقه الفراغ و قانون گذاری (1)
نشست حکم حکومتی و قانون (1)

نشست مرگ مغزی

نشست فقه امنیت

نشست چالش های فقه سیاسی (1)
نشست بررسی فرزند خواندگی در فقه و حقوق (1)
کاربردهای قواعد فقه در سیاست و حکومت (1)
نشست ماهیت فقه سیاسی (1)

چیستی وماهیت فقه رسانه

همایش ها

همایش مقاصد الشریعه

دیگر همایش ها

جشنواره ها

مصاحبه های علمی (3)
کارگاه و دوره آموزشی (1)
سلسله نشست فقه اجتماعی (2)

جلسه اول

جلسه دوم

جلسه سوم

جلسه چهارم

دفاتر

دفتر معاونت پژوهش (1)

دفتر امور پژوهشی

پژوهشگران برتر

شورای پژوهش

دفتر همکاری های علمی و پژوهشی

دفتر شبهه شناسی

خبر

پرسش و پاسخ

معرفي (2)

شورا ها

گروه ها

گروه فقه اجتماعی (2)
گروه فقه القضاء (1)

گروه فقه اقتصادی

گروه فقه هنر و رسانه

گروه فقه الثقلین

گروه اصول فقه

گروه فقه پزشکی

گروه فقه سیاسی

گروه قواعد فقهی

گروه نفت و انرژی

مجله فقه و اجتهاد

شماره 1 (8)

شماره 2

کتابخانه

تقریرات

پشتیبانی سایت

دفتر همکاري‌‌هاي علمي و بين المللي

معرفي دفتر

اخبار (1)

نشست‌‌ها

آخرین کتاب ها