معاونت پژوهش
جلسه هجدهم درس فقه رسانه 95-96
یکی از اهداف میانی رسانه دینی گسترش فضای معنوی و عبادی در جامعه است و این به معنای مسجد شدن، مصلا شدن و عبادتگاه شدن رسانه دینی نیست؛ بلکه مقصود آن است که رسانه دینی، رسانه‌ای مسجدی پرور باشد و جامعه را به سوی امور معنوی و عبادی سوق دهد. پس لازم نیست به مرکز و معبد عبادی تبدیل شود.

جلسه هجدهم 15-9-95

بسم الله الرحمن الرحیم

بحث در اهداف پیام رسانه دینی است و اهداف میانی آن را مورد مطالعه قرار دادیم. یکی دیگر از اهداف میانی بست و گسترش امور معنوی و عبادی در جامعه است. گسترش فضای امور معنوی و عبادی این هم یک هدف دیگری است. یا به تعبیری بگوئیم ایجاد نشاط معنوی و عبادی در جامعه. کلمه نشاط را من ابتداء بکار نبردم چون غالبا در رسانه ها وقتی که سخن از نشاط بیاید به امور شادی پرداخته می شود. حتی طرح های نشاط معنوی که در سازمانهای فرهنگی عنوان گذاری شده است بیشتر شامل برنامه های تفریحی برای کودکان و نوجوانان است و معنا انصراف دارد به معنای غیر ما وضع له و من ابتدا در سرفصل های خودم ایجاد نشاط معنوی و عبادی نوشته بودم ولی بعدا تغییر دادم بخاطر انصراف به معنای شادی. تعبیر را به گسترش فضای معنوی و امور معنوی و عبادی تغییر دادم. قبل از استدلال به چند نکته اشاره کنیم.
نکته اول: منظور ما از اینکه یکی از اهداف میانی رسانه دینی گسترش فضای معنوی و عبادی در جامعه است این به معنای مسجد شدن، مصلا شدن و عبادتگاه شدن رسانه دینی نیست؛ بلکه مقصود آن است که رسانه دینی، رسانه‌ای مسجدی پرور باشد و جامعه را به سوی امور معنوی و عبادی سوق دهد. پس لازم نیست به مرکز و معبد عبادی تبدیل شود.
نکته دوم : ما دو واژه داشتیم. یکی گسترش فضای امور معنوی و دیگری عبادی بود. مقصود از امور معنوی و عبادی آن اموری است که با آنها روحیه تعبد، اخلاص و پرستش خداوند در بندگان افزایش یابد. چون در عرف بعضی چیزها را عبادت می دانیم و برخی را عبادت نمی دانیم. در حالی که اینها از لحاظ فقهی قصد قربت می خواهد. امور معنوی از این گونه است. چرا؟ چون عبادت را به یک معنای خاص گرفتیم. عبادت یعنی کرنش در برابر خدا و پرستش او. در حالی که معنای عبادت فقط پرستش نیست. معنای عبادت از عبد گرفته شده به معنای بندگی و عبودیت. مثلا اگر گفته شود این شخص انسان متعبدی است یعنی دارد عبادت می کند یا نه، بلکه یعنی در حال اطاعت و بندگی خداست. یعنی انسان در بست مطیع خداوند باشد. معنای بندگی خدا در آیه «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ» یکی از مصادیق اطاعت معرفی شده است و  رسیدن انسان به مرحله عبودیت، هدف و فلسفه خلقت و آفرینش آن است.
پس امور معنوی یعنی پرداختن به عبادیات که علاوه بر داشتن بعد عبادی بعد معنوی هم دارد. بخاطر اهمیت آن، اول گفتیم معنوی و سپس عبادی. مثلا اگر از مردم پرسیده شود که زکات و خمس پرداختن از امور معنوی است یا عبادی؟ عرف نمی گوید شخص در حال عبادت است. در حالی که این موارد از امور تعبدی است و نیاز به قصد قربت دارد. و متعارف عرف غیر از معانی اصطلاحی در فقه و اصول است. به این تعبیر اگر با استفاده از مفاد این کلمات در قرآن مراجعه شود امور معنوی عام است و امور عبادی خاص است. 
پس وظیفه رسانه دینی گسترش امور معنوی و عبادی است به ادله قرآن و سنت و روایات. پس رسانه مسجد نیست و معبد نیست.
آیات:
«وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ» (ذاریات/56) از فلسفه های خلقت رسیدن به مقام عبودیت است، پس رسانه دینی هم باید انسان را به مقام عبودیت نزدیک کند و برساند. فلذا یکی دیگر از مصادیق هدف رسانه دینی گسترش امور عبادی و معنوی است.
همچنین واژه شیء در آیه دیگر از سوره اسرا «... إِنْ مِنْ شَيْ‏ءٍ إِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لکِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبيحَهُمْ....» (اسرا /44)عام بوده و نکره است و تنوین دارد و شامل همه چیز می شود. این است که خداوند هر چیزی را برای حمد و ستایش خود آفریده است و هیچ چیزی وجود ندارد که حمد و ثنای خداوند را نگوید. همه چیز در این عالم یسبح بحمده هستند. اما وقتی به فلسه خلقت انسان و جن می رسد می فرماید الا لیعبدون. پس هدف عبودیت است و رسیدن به این فضای معنوی است و اهداف رسانه دینی باید با اهداف خلقت مطابقت داشته باشد. چرا که اگر رسانه دینی اهدافش با اهداف خلقت مغایرت داشته باشد، با فلسفه اصلی تأسیس رسانه دینی منافات خواهد داشت.
در آیات متعدد از آیات قرآن، هدف انبیا و تعالیم همه انبیا، عبادت و پرستش خداوند بوده است، و هیچ پیامبری نبوده است که بگوید خدا را نپرستید؛ بنی آدم از ابتدای خلقت، پرستیدن خدا جزو پیمانشان بوده است. از این رو آیات گوناگونی در این باره وجود دارد که آیه پنجم سوره مبارکه بینه «وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ»(بینه/5) از جمله آنها است.  تعالیم الهی و ماموریت انبیاء امر به پرستش خداوند بوده است.
از دیگر مصادیق هدف رسانه دینی مبنی بر گسترش امور عبادی و معنوی آیات 60 و61 سوره یاسین است؛ أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْکُمْ يا بَني‏ آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ(60) وَ أَنِ اعْبُدُوني‏ هذا صِراطٌ مُسْتَقيمٌ(61) و خداوند متعال از بنی‌آدم عهد و پیمان گرفته و فرموده است به دنبال پرستش و عبادت شیطان نباشید بلکه به دنبال عبادت خداوند باشید.
خداوند خطاب به عیسی ع می فرماید: وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عيسَي ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُوني‏ وَ أُمِّيَ إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قالَ سُبْحانَکَ ما يَکُونُ لي‏ أَنْ أَقُولَ ما لَيْسَ لي‏ بِحَقٍّ إِنْ کُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ ما في‏ نَفْسي‏ وَ لا أَعْلَمُ ما في‏ نَفْسِکَ إِنَّکَ أَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ (مائده / 116) ای عیسی تو به مردم گفتی تو و مادرت را پرستش کنند؟ و عیسی می گوید هرگز چنین نیست. و این را برای این مطلب می گوید که هیچ پیامبری دعوت برای عبودیت به خود نکرده است و فقط برای خدا دعوت به عبودیت کرده و مأموریت رسانه دینی باید همان مأموریت انبیاء الهی باشد؛ زیرا هدف و وظیفه رسانه دینی همان رسالتی است که انبیاء داشته‌اند؛ وَ لَقَدْ بَعَثْنا في‏ کُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ....  (نحل/36).
و این که گفتیم جزو دستورات همه انبیاء است و همه دستور به عبادت خدا دادند بخاطر این است که عبادت جزو فطرت و سرشت انسان است. اصولا اگر انسان بخشی از زندگیش به امور معنوی نپردازد و به عبادت نپردازد احساس خلاء می کند و دچار مشکلات روحی و روانی می شود. کسانی که خدا را قبول ندارند و پرستشی ندارند و حتی بت پرستی هم ندارند قطعا احساس فطری ارتباط با یک منبع معنوی و یک قدرت بزرگ را ندارند احساس خلاء می کنند و مشکل فکری و روانی و روحی پیدا می کنند. حس تقدیس، نیایش و پرستش در وجود همه انسانها وجود دارد. و لذا حس خداجویی در فطرت انسان هست. و کل مولود یولد علی الفطره و پیامبران را فرستاد تا اینکه بگوید چگونه پرستش کنند تا دچار شرک و بت پرستی نشود. البته ما وقتی می گوئیم روحیه امور معنوی و عبادی یک وقت تصور نشود که داریم یک رسانه ای را با این اهداف درست می کنیم که مخاطب را از جامعه منزوی می کند و مخاطب را فقط به سمت معبد و ریاضت کشیدن. این به این معناست که ما مفاهیم عبادی و امور عبادی اسلام را درست تشخیص ندادیم و امور عبادی اسلام اولا همانطور که گفته شد فقط نماز و روزه نیست. پرداخت زکات و خمس هم عبادت است و از امور تعبدیه است نه توصلی. انفاق هم و صدقه هم و ...از امور عبادی است. حتی خود نماز را هم بیشترین امری که جلوه عبادی دارد نماز است و نمازی را هم که اسلام گفته است. این عبادتت هست اولا بعضی هایش را گفته که باید در جمع خوانده شود مثل نماز جمعه که تنها امکان خواندنش نیست. نماز واجب یومیه را هم می گوید به جماعت بخوان و این حضور است در جامعه و ید الله مع الجماعه. و برای ترقیب به حضور در بین مردم اگر بیش از ده نفر بود دیگر ثوابش قابل احصاء نیست برای ملائکه. و همان نماز در خانه را هم می گوید که حواستان به حقوق دیگران باشد. و نماز من در خانه هم با مسائل اجتماعی و حقوقی و بهداشت در تماس است. ببینید استنشاق و طهارت ظاهری که یک امر مستحب است قبل از نماز و وضو چه مقدار از لحاظ طب و بهداشت موثر است.
قابل ذکر است که در گسترش فضای معنوی و عبادی نباید افراط و تفریط صورت بگیرد. و داستان آن شخص اهل کتاب را از شهید مطری شنیده اید که صبح و ظهر  و مغرب و شب به عبادت پرداخت و چون به امور روزمره خود نرسید از اسلام زده شد. ما در زندگی اوقاتی را باید برای عبادت و پرستش خداوند قرار بدهیم. فواصل بین اوقات عبادت در صبح و ظهر و شب یاد می دهد که نه افراط و نه تفریط.
والحمد لله رب العالمین


آخرین اخبار

جلسه معارفه حجت الاسلام و المسلمين دكتر عبدخدايی به عنوان مديرگروه فقه سياسی مركز فقهی

صبح امروز چهارشنبه 1399/2/24 طی جلسه‌ای (با رعايت پروتكل‌هاي بهداشتي)، با حضور معاون محترم پژوهش مركز فقهی و اعضای گروه فقه سياسی، جناب حجت الاسلام و المسلمين آقاي دكتر عبدخدايی به عنوان مدير گروه فقه سياسی اين مركز معرفی شد. ... ادامه مطلب ...

سلسله دروس فقه پزشکی با تدریس آیت الله قائنی به صورت آنلاین

حجت الاسلام دکتر سید جواد حسینی خواه، معاون پژوهشی مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام) در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با اعلام این خبر گفت: بحث فقه پزشکی به همت و تلاش گروه پژوهشی فقه پزشکی و گروه آموزشی تخصصی مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام) برگزار خواهد شد. بحثی که آیت الله قائنی ارائه می‌کنند مربوط به فقه بیماری‌های واگیردار با عنوان مسئولیت حکومت و دولت در رابطه با وضعیت بیماری‌های واگیردار خواهد بود. ... ادامه مطلب ...

آشنايی با گروه آموزشی - پژوهشی فقه پزشکی

امروزه با پيشرفت علوم و وسعت يافتن دامنه آنها، تخصصی شدن و روش‌مند شدن آن، امری ناگزير است، بر اين اساس گروه فقه پزشکی مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم السلام) بر آن است تا به آموزش و پژوهش در عرصه فقه پزشکي بپردازد. ... ادامه مطلب ...

نشست علمی تخصصی «مراحل جنین از منظر متون دینی و پزشکی» برگزار شد

نشست علمی - تخصصی «مراحل جنین از منظر متون دینی و پزشکی» در سالن امام خمینی (ره) مرکز فقهي ائمه اطهار(ع) برگزار شد. ... ادامه مطلب ...

نشست علمي «مراحل جنين از ديدگاه متون ديني و پزشكي» برگزار مي‌‌شود

نشست علمي «مراحل جنين از ديدگاه متون ديني و پزشكي» برگزار مي‌‌شود ... ادامه مطلب ...

دسته بندی اخبار
اخبار (29)
نشستهای علمی (3)

شصت و سه) بررسی نظریه فهم اجتماعی نص در فقه اجتماعی

شصت و دو) موضوع شناسی ارزهای رمزپایه (بیت کوین)

شصت و یک) افشاگری رسانه‌ای 2 - مفسدان اقتصادی

شصت) بررسی ابعاد فقهی حقوقی افشاگری رسانه‌ای

پنجاه و نه) مبانی فقهی نفوذ حکم قاضی مأذون

پنجاه و هشت) موضوع شناسی پول و چالش های فقهی آن

پنجاه و هفتم) موضوع شناسی پول و چالش های فقهی آن (1)
پنجاه و پنجم) ظرفیت شناسی اصول فقه موجود در فقه اجتماعی (1)
پنجاه و چهارم) نشست تأملی در مفهوم عدالت جنسیتی در احکام اسلامی (1)
پنجاه وسوم) نشست فقه اجتماعی (2)
پنجاه ودوم) ضرورت و اهمیت فقه رسانه (2)
پنجاه ویکم) فقه و امنیت (2)
پنجاهم)نظام پولی و بانکی در اقتصاد (2)
چهل و نهم) چیستی فقه رسانه (3)
چهل و هشتم)ماهیت شناسی فقه اجتماعی (2)
چهل و شش) فقه النیروز (1)
چهل و پنجم) فقه النیروز (1)
چهل و چهار) نشست ویژگی مکاتب اصولی حوزه (4)

چهل و سوم) نشست کاستی ها و راهکار ها

چهل و دو) نقدی بر کتاب امر به معروف در... (1)
یک)سخنرانی آیت الله مومن درمورد مرکز (2)
چهل و یک) فقه و سبک زندگی 3 (1)
سی و چهار) فقه و سبک زندگی 2 (1)

سی) فقه و سبک زندگی 1

نشست بررسی فقهی نسب و آثار آن در باروری‌‌های مصنوعی (4)

سلسله نشست مقاصد الشریعه

نشست علمی سقط جنین از منظر فقه و حقوق با رویکرد به مسائل نوظهور (1)
نشست علمی تخصصی با عنوان مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست از منظر فقه اسلامی (1)
نشست منطقه الفراغ و قانون گذاری (1)
نشست حکم حکومتی و قانون (1)

نشست مرگ مغزی

نشست فقه امنیت

نشست چالش های فقه سیاسی (1)
نشست بررسی فرزند خواندگی در فقه و حقوق (1)
کاربردهای قواعد فقه در سیاست و حکومت (1)
نشست ماهیت فقه سیاسی (1)

چیستی وماهیت فقه رسانه

همایش ها

همایش مقاصد الشریعه

دیگر همایش ها

جشنواره ها

مصاحبه های علمی (3)
کارگاه و دوره آموزشی (1)
سلسله نشست فقه اجتماعی (2)

جلسه اول

جلسه دوم

جلسه سوم

جلسه چهارم

دفاتر

دفتر معاونت پژوهش (1)

دفتر امور پژوهشی

پژوهشگران برتر

شورای پژوهش

دفتر همکاری های علمی و پژوهشی

دفتر شبهه شناسی

خبر

پرسش و پاسخ

معرفي (2)

شورا ها

گروه ها (1)
گروه فقه اجتماعی (2)
گروه فقه القضاء (1)

گروه فقه اقتصادی

گروه فقه هنر و رسانه

گروه فقه الثقلین

گروه اصول فقه

گروه فقه پزشکی

گروه فقه سیاسی

گروه قواعد فقهی

گروه نفت و انرژی

مجله فقه و اجتهاد

شماره 1 (8)

شماره 2

کتابخانه

تقریرات

پشتیبانی سایت

دفتر همکاري‌‌هاي علمي و بين المللي

معرفي دفتر

اخبار (1)

نشست‌‌ها

آخرین کتاب ها